Kwiat Dzbanecznika

Dzbanecznik wytwarza stosunkowo wyjątkowe kwiaty. Ich wyjątkowość wynika z rzadkości pewnej cechy którą dumnie reprezentują dzbaneczniki, razem z tylko 6% roślin okrytonasiennych (Käfer, 2017). Jaka to cecha?

Rozdzielnopłciowość

Dla nas jako przedstawicieli Metazoa, fakt istnienia osobników różniących się płcią może nie brzmieć intrygująco. Nic dziwnego, wszakże wśród zwierząt nawet 95% gatunków posiada osobniki o różnych płciach (Jarne and Auld, 2006). Jednakże u roślin występowanie osobników o rozdzielnych płciach jest bardzo rzadkie i tego typu przypadkiem jest właśnie dzbanecznik.

Dwie pułapki Nepenthes spathulata x talangensis

W zeszłym sezonie miałem okazję obserwować rozwój kwiatostanu u jednego z moich dzbaneczników N. spathulata x talangensis. Rozwijał się bardzo powoli, właściwie ukazał się on w połowie września 2020, rozkwitł na początku listopada i trwał do połowy stycznia 2021.

Migawki z rozwoju

Do rzeczy

Tak jak wspomniałem dzbaneczniki są rozdzielnopłciowe, czyli występują u nich oddzielnie osobniki męskie i żeńskie. Nie w sposób je rozróżnić do momentu zakwitnięcia /chyba że poprzez badania genetyczne (Scharmann, 2019)/. Mój zakwitł i tak o to okazało się, że fotografowany dzbanek jest właściwie Panią dzbanek, gdyż wykształciła kwiatostan żeński. Co ciekawe, żeńskie osobniki są znacznie rzadsze od męskich zarówno w naturze jak i w niewoli (Handayani, 2017).

Jak rozpoznać?

Odpowiedź na to pytanie brzmi prosto: Rozpoznać można po budowie kwiatu 🙂

Budowa kwiatu jest zasadniczo prosta

W skład kwiatu wchodzą wyłącznie kielich zbudowany z 4 działek kielicha, oraz słupkowie z okazałą zalążnią i znamieniem słupka. Nie ma korony kwiatu pełniącej u wielu roślin funkcję powabni, ale dzbanek jakoś sobie z tym radzi. Mianowicie na powierzchni działek kielicha występują liczne gruczoły wydzielające nektar, pełniący prawdopodobnie funkcję nagrody dla zapylaczy (Adam, 1998; Kato, 1993). Z resztą widać nawet na zdjęciu połyskującą kroplę nektaru 🙂

Przekroje

Jak widać na przekroju, zalążnia jest czterokomorowa, zbudowana z 4 zrosłych owocolistków.

A co z męskim?

Inny okaz dzbanuszka, tym razem męski.

Migawki z rozwoju kwiatostanu

Kwiatostan męski i żeński są zasadniczo podobne w wyglądzie, jednakże różnią się budową kwiatów. Męski kwiat ma również prostą budowę, składają się na niego kielich zbudowany z 4 działek kielicha oraz pręcikowie, które złożone jest z trzonka (staminal column) na szczycie którego znajdują się pylniki wytwarzające pyłek. W istocie ten trzonek powstaje w wyniku zrośnięcia się nitek pręcików. Tak jak można było się tego spodziewać, męski kwiat nie będzie miał żeńskich organów generatywnych (słupkowia), tylko będzie miał męskie pręcikowie. (Handayani, 2017)

Pięknie pokazane pręcikowie z żółtymi pylnikami
Źródło: www.zeblai.org

Na koniec rycina z podsumowaniem

Rycina przedstawia ogólny pokrój kwiatostanu, budowę kwiatów jak i narysy kwiatowe.
Źródło: Watson, 1992

Można zapylić?

Oczywiście że tak, jednakże mało prawdopodobnym jest by dwa osobniki jednego gatunku (lub dające się krzyżować) i o różnych płciach zakwitły jednocześnie w warunkach domowych. Choć niektórzy hodowcy w sytuacji zakwitnięcia żeńskiego okazu szukają dawcy pyłku na różnych forach internetowych. Można i tak 😉

Literatura

  1. Aaron Ellison and Lubomír Adame, Carnivorous Plants: Physiology, ecology, and evolution, Print publication date: 2017, Print ISBN-13: 9780198779841, Published to Oxford Scholarship Online: February 2018
  2. Adam , Jumaat H. “REPRODUCTIVE BIOLOGY OF BORNEAN NEPENTHES (NEPENTHACEAE)
    SPECIES.” Journal of Tropical Forest Science, vol. 10, no. 4, 1998, pp. 456 471. JSTOR .
    Accessed 6 Jan. 2021
  3. Handayani T. 2017. Flower morphology, floral development and insect visitors toflowers of Nepenthes mirabilis. Biodiversitas 18: 1624 1631 <- W szczególności dla zainteresowanych rozwojem kwiatu męskiego
  4. Jarne, Philippe, and Josh R. Auld. “Animals Mix It up Too: The Distribution of Self-Fertilization among Hermaphroditic Animals.” Evolution, vol. 60, no. 9, 2006, pp. 1816–1824. JSTOR, www.jstor.org/stable/4095421. Accessed 9 Feb. 2021.
  5. Käfer, J., Marais, G. A. B., & Pannell, J. R. (2017). On the rarity of dioecy in flowering plants. Molecular Ecology, 26(5), 1225–1241. doi:10.1111/mec.14020 
  6. Kato , M. (1993), FLORAL BIOLOGY OF NEPENTHES GRACILIS (NEPENTHACEAE) IN SUMATRA. American Journal of Botany, 80: 924 927.
  7. Scharmann, M., Grafe, T.U., Metali, F. and Widmer, A. (2019), Sex is determined by XY chromosomes across the radiation of dioecious Nepenthes pitcher plants. Evolution Letters, 3: 586-597. 
  8. Watson , L., and Dallwitz , M.J. 1992 onwards. The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval. Version: 1st January 2021. delta intkey.com